Drzewa na dzialce blokuja widok na poludnie, a sciana domu jest od nich zupelnie zacieniona. Albo budynek stoi tak nieszczesliwie, ze jedyne miejsce z wolnym niebem jest gdzies przy ogrodzeniu, daleko od salonu z telewizorem. To sytuacja, z ktora instalatorzy spotykaja sie czesciej, niz by sie wydawalo, szczegolnie na starszych posesjach z rozrosnieta roslinnoscia. Rozwiazanie istnieje, ale wymaga przemyslenia kilku rzeczy z wyprzedzeniem, bo bledy popelnione na etapie planowania dadza znac o sobie dopiero po zakopaniu kabla i zalaniu betonu.

Zanim zajmiemy sie kablem i osprzetem, warto sobie jasno odpowiedziec na jedno pytanie: czy naprawde nie ma blizszego miejsca montazu? Kazde zbedne 10 metrow kabla to realna strata sygnalu, a przy instalacjach z dekoderami Polsat Box 4K czy Ultrabox+ 4K, obslugujacymi transmisje w rozdzielczosci UHD, wymagania jakosciowe sa wyzsze niz przy starszych urzadzeniach HD. Sprawdz wiec jeszcze raz, czy drzewa nie daloby sie przyciac, czy sasiedni slup albo szczyt stodoly nie daje wolnego okna widocznosci. Jesli te opcje odpadaja, przechodzimy do powazniejszego planowania.

Co dokladnie tlumi sygnal na dlugim kablu

Standardowy kabel koncentryczny RG6, taki jak popularny Triset-113, ma tlumiennosc rzedu 20–30 dB na 100 metrow przy czestotliwosciach satelitarnych (zakres 950–2150 MHz). Dla porownania: przy telewizji naziemnej DVB-T2 te same 100 metrow kabla powoduje znacznie mniejsze straty, bo sygnal naziemny pracuje w pasmie kilkuset megahercow, a tlumiennosc rosnie wraz z czestotliwoscia. LNB, czyli konwerter zamontowany w ognisku anteny, dostarcza wzmocniony sygnal, ale ta wzmocniona wartosc jest jednorazowa – po drodze do dekodera nie ma juz kolejnego naturalnego punktu wzmocnienia w standardowej instalacji.

Parametrem, ktory nas powinien interesowac przy ocenie jakosci instalacji, jest MER (ang. Modulation Error Ratio), czyli stosunek poziomu sygnalu do bledow modulacji. Dla stabilnego odbioru DVB-S2 potrzebujemy minimum 12–15 dB MER. Urzadzenie do pomiaru MER to profesjonalny miernik sygnalu, nie wystarczy patrzyc na wskaznik sily sygnalu w menu dekodera, bo te wskazania sa bardzo przyblizone i mylace. Kazde zlacze F na trasie kablowej, kazda niezabezpieczona wtyczka lub lekkie zagniecenie kabla doklada swoje straty. Na dlugich trasach sumuje sie to w sposob, ktory potrafi zaskoczyc nawet doswiadczonego instalatora. Profesjonalny miernik sygnalu z wyswietlaczem LCD pokazujacym wartosc MER, BER i SNR, to wydatek rzedu 270 zl w przypadku modeli podstawowych. Urzadzenia certyfikowane z analizatorem widma, na przyklad Alpsat AS07STCA-4K, kosztuja juz ponad 5000 zl, ale dla jednorazowego montazu w zupelnosci wystarczy wypozyczenie lub zatrudnienie instalatora posiadajacego taki sprzet.

Kabel – tu nie ma miejsca na oszczednosci

Przy odleglosciach powyzej 50–60 metrow standardowy RG6 przestaje byc wlasciwym wyborem dla instalacji satelitarnej. Przejscie na kabel RG11 to najwazniejsza decyzja w calej tej inwestycji. Kabel RG11, taki jak Triset-11 PE (produkowany przez firme Dipol) lub Bitner RG-11, ma zyle z miedzi o srednicy 1,63 mm zamiast typowego 1 mm w RG6. Ta roznica przeklada sie bezposrednio na tlumiennosc: RG11 traci ok. 15–18 dB na 100 metrow przy czestotliwosciach ok. 2 GHz, podczas gdy RG6 gubi tam 27–30 dB. To daje nam przy instalacji na 100 metrow rezerwe sygnalowa o prawie 12 dB wyzsza niz przy uzyciu tanszego przewodu.

Przy wyborze kabla do zakopania w ziemi zwroc uwage na oznaczenie PE w nazwie produktu (polietylen jako powloka zewnetrzna) i na obecnosc zelu uszczelniajacego wewnatrz, ktory zapobiega wnikaniu wilgoci pod powloke kabla. Kabel Triset-11 PE zel spelnia oba te warunki i jest przeznaczony do ukladania bezposrednio w ziemi, w rurach lub kanalach. Nie kupuj kabla z powloka PVC do instalacji zewnetrznych podziemnych, bo nie jest przeznaczony do tego zastosowania i zezre go wilgoc szybciej, niz myslisz. Zyla wewnetrzna powinna byc z pelnej miedzi (Cu), nie ze stali miedziowanej (CCS), jesli zalezy ci na jak najnizszym tlumieniu. Trase kabla nalezy zaplanowac tak, aby unikac ostrych zagiec – promien giecia dla RG11 wynosi ok. 10 cm, a dla RG6 ok. 5 cm. Kabel prowadzimy najkrotsza mozliwa droga, z dala od przewodow elektrycznych o napieciu 230 V, ktore moga wprowadzac zaklocenia. Jesli przeprawa przez podjazd lub alejke jest konieczna, warto ulozyc kabel w rurze oslonowej PVC lub w kanaliku kablowym, co ulatwi ewentualna wymiane w przyszlosci bez koniecznosci ponownego wykopywania.

Wzmacniacze i konwertery przy dlugich trasach

Jesli odleglosc miedzy antena a dekoderem przekracza 80–100 metrow, sam kabel RG11 moze okazac sie niewystarczajacy, szczegolnie gdy odbiornik to wymagajace urzadzenie 4K. W takich sytuacjach stosuje sie wzmacniacze satelitarne montowane w linii kablowej, na przyklad model SVS2-01 oferujacy wzmocnienie 16–23 dB, lub wzmacniacz inline SSIL-001A z zyskiem ok. 10 dB. Istnieja tez szerokopasmowe wzmacniacze antenowe, takie jak SLA 100 pracujace w pasmie 950–2500 MHz z wzmocnieniem ok. 20 dB. Jednak decydujace jest miejsce podlaczenia: wzmacniacz musi znalezc sie jak najblizej anteny, w poczatkowym odcinku instalacji. Podlaczenie go przy dekoderze, na koncu trasy, wywola efekt odwrotny – pogorszy jakosc sygnalu MER i doprowadzi do problemow z odbiorem.

Innym rozwiazaniem jest zastosowanie konwertera o wysokim wzmocnieniu. Standardowe LNB maja wzmocnienie ok. 50 dB, podczas gdy modele przeznaczone do dlugich tras oferuja ponad 65 dB. Przykladem moze byc seria Robust firmy Opticum lub konwerter Telmor SC-20, ktory dodatkowo wyposazony jest w filtry blokujace zaklocenia z sieci LTE i GSM. Przy wyborze LNB pamietaj, ze wspolczynnik szumow powinien byc mozliwie niski – wartosci ponizej 0,3 dB to standard, a modele takie jak Opticum Robust osiagaja 0,1 dB. Przy podlaczeniu jednego dekodera wystarczy konwerter Single. Jesli planujesz podlaczenie drugiego odbiornika lub nagrywanie i jednoczesne ogladanie, konieczny bedzie konwerter Twin, taki jak Telmor SC-20 lub model Inverto. Pamietaj jednak, ze kazde wyjscie LNB wymaga osobnego kabla prowadzonego do dekodera lub multiswitcha, co przy odleglosci 50–100 metrow podwaja koszt okablowania.

Maszt i jego fundament

Masztem powinna byc stalowa rura o srednicy zewnetrznej 40–60 mm i grubosci scianki co najmniej 1,5 mm. Maszty skladane dostepne sa w dlugosciach 2 m (dwa odcinki po 1 m) lub 3 m, przy czym ceny wahaja sie od ok. 65 zl za model 2 m do ok. 160 zl za rure 3 m o srednicy 50 mm. W przypadku montazu na otwartej przestrzeni, daleko od budynku, maszt wymaga solidnego fundamentu betonowego – wykop o glebokosci min. 60–80 cm i szerokosci ok. 40×40 cm zapewni stabilnosc nawet przy silnym wietrze. Do betonu warto wstawic rure oslonowa, przez ktora przeprowadzimy kabel od masztu do gruntu, co uchroni przewod przed uszkodzeniem mechanicznym w miejscu wyjscia z fundamentu.

Waznym elementem jest zabezpieczenie odgromowe. Zgodnie z norma PN-EN 60728-11 maszt antenowy powinien byc podlaczony do instalacji odgromowej budynku przewodem miedzianym o przekroju 50 mm² lub stalowym 80 mm². Jesli budynek nie posiada instalacji odgromowej, nalezy wykonac oddzielne uziemienie. Przewody antenowe zewnetrzne powinny byc polaczone z masztem przewodem miedzianym 40 mm². Te wymagania nie dotycza anten montowanych nizej niz 2 m od szczytu dachu i blizej niz 1,5 m od sciany budynku, ale przy maszcie stojacym samodzielnie na dzialce odleglej od domu zasady te nabieraja szczegolnego znaczenia. Przy odbiorze z satelity Hotbird, ktory dla naszego regionu znajduje sie na azymucie ok. 190° i elewacji ok. 30°, maszt musi byc ustawiony dokladnie w pionie, aby antena mogla prawidlowo namierzyc orbite.

Wybor anteny i osprzetu

Przy dlugich trasach kablowych warto postawic na nieco wieksza czasze, ktora da silniejszy sygnal w ognisku. Anteny stalowe 80 cm, takie jak Corab ASC-800M czy Famaval 80 SP, kosztuja od ok. 110 do 130 zl i oferuja zysk ok. 38 dBi. Modele aluminiowe 90 cm, na przyklad Corab COR-900SAE, to wydatek rzedu 180–215 zl przy zysku do 39,5 dBi. Dla trudnych warunkow odbioru mozna rozwazyc antene 100 cm, jak Famaval TRX-EL 100, choc jej cena siega juz 230 zl. Przy odbiorze z satelity Hotbird, ktory obsluguje polskie pakiety Polsat Box i Canal+, antena 80–90 cm w zupelnosci wystarczy. Jesli interesuje cie odbior satelity Astra z kanalami takimi jak TV Trwam, Radio Maryja czy stacje niemieckie i francuskie, wystarczajaca bedzie ta sama wielkosc czaszy, choc wymagana jest precyzyjna regulacja ustawienia anteny.

Ponizsza tabela pokazuje orientacyjne koszty podstawowego osprzetu:

Kiedy rozwazyc transmisje optyczna

Przy odleglosciach przekraczajacych 100–120 metrow, gdzie nawet RG11 z wzmacniaczem zaczyna byc na granicy mozliwosci, profesjonalne instalacje stosuja zestawy konwersji optycznej. System taki sklada sie z nadajnika optycznego przy antenie, kabla swiatlowodowego i odbiornika optycznego w domu. Przykladem jest zestaw Triax OTX 1310 KIT, ktorego cena ksztaltuje sie na poziomie ok. 1270 zl. To rozwiazanie eliminuje problem tlumienia praktycznie niezaleznie od dlugosci trasy, ale wymaga zasilania na obu koncach i znacznie podnosi koszt calej instalacji. Dla typowego gospodarstwa domowego z 1–2 dekoderami, takimi jak Polsat Box 4K Lite czy Canal+ BOX+, to opcja raczej rzadka, ale przy budynkach wielorodzinnych lub hotelach z antena ustawiona setki metrow od stacji czolowej staje sie wrecz standardem.

Koszty uslug montazowych

W naszym regionie ceny uslug instalatorskich ksztaltuja sie nastepujaco: samo ustawienie anteny satelitarnej na istniejacym maszcie to wydatek od 100 do 150 zl. Kompletny montaz anteny wraz z ustawieniem na balkonie lub elewacji kosztuje 200–250 zl, natomiast prace na dachu lub kominie wyceniane sa na 250–400 zl ze wzgledu na trudniejszy dostep. Kazdy dodatkowy punkt odbiorczy w systemie multiroom to ok. 80–100 zl.

Przewod koncentryczny ukladany przez instalatora wyceniany jest na 3–5 zl za metr biezacy, w zaleznosci od typu (RG6 wewnetrzny czy zewnetrzny RG11). Wizja lokalna i pomiar dostepnosci sygnalu to koszt 50–100 zl, choc czesto jest on odliczany od ceny finalnej przy zleceniu montazu. Przy montazu anteny na maszcie daleko od domu warto zlecic wykonanie calosci jednej firmie, ktora zaprojektuje trase kablowa, dobierze odpowiedni typ przewodu, wykona fundament pod maszt oraz podlaczy i ustawi calosc z pomiarem parametru MER. Koszt takiej uslugi przy odleglosci 50–100 metrow moze siegnac 800–1200 zl bez materialow, ale daje pewnosc, ze sygnal dotrze do dekodera w jakosci umozliwiajacej stabilny odbior kanalow w rozdzielczosci 4K.

FAQ – najczesciej zadawane pytania

• Czy mozna uzyc zwyklego kabla RG6 na odleglosc 80 metrow?

  Mozna, ale nie jest to wlasciwy wybor. Przy 80 metrach standardowy RG6 traci ok. 22–24 dB, co przy wymaganiach dekoderow 4K moze prowadzic do niestabilnego odbioru. Zalecamy kabel RG11, ktory przy tej samej dlugosci traci tylko 12–14 dB.

• Czy wzmacniacz satelitarny zawsze poprawi jakosc obrazu?

  Nie. Wzmacniacz musi byc zamontowany w poczatkowym odcinku instalacji, najlepiej tuz za konwerterem. Podlaczenie go przy dekoderze pogorszy parametr MER i moze calkowicie zablokowac odbior niektorych kanalow.

• Jaki maszt wybrac do samodzielnego stojaka na dzialce?

  Najlepiej stalowy, ocynkowany, o srednicy 42–50 mm i grubosci scianki min. 1,5 mm. Dlugosc 2–3 m w zupelnosci wystarczy, pod warunkiem ze wtopi sie go w fundament betonowy o glebokosci min. 60 cm.

• Czy antene na maszcie daleko od domu trzeba uziemic?

  Tak. Zgodnie z norma PN-EN 60728-11 maszt nalezy polaczyc z instalacja odgromowa budynku przewodem miedzianym 50 mm² lub wykonac oddzielne uziemienie, jesli budynek go nie posiada.

• Czy warto inwestowac w drozszy konwerter LNB?

  Przy dlugich trasach kablowych warto wybrac konwerter o wzmocnieniu powyzej 60 dB i wspolczynniku szumow ponizej 0,2 dB. Taki zakup zwraca sie w postaci stabilniejszego odbioru i mniejszej podatnosci na zaklocenia atmosferyczne.

• Ile kosztuje kompletny montaz anteny na odleglym maszcie?

  Kompleksowa usluga obejmujaca wykop pod kabel, fundament pod maszt, montaz anteny, ulozenie 50–100 metrow przewodu RG11 oraz ustawienie anteny z pomiarem MER to wydatek rzedu 800–1200 zl za sama robocizne. Do tego nalezy doliczyc koszt materialow, ktory wyniesie kolejne 500–900 zl w zaleznosci od wybranego sprzetu.